SEKT�REL

B�OTEKNOLOJ� �ILGINLA�IYOR

D�nyan�n milyonlarca insan�n� beslemek i�in genetik m�hendisli�i elzem olacakt�r. Fakat bir �yabanc� otlar� neslinin ipini bo�altabilir mi bu m�hendislik? Bunu bilen yok gibi. Ve bu sorunun cevab�n�n ara�t�r�lmas�ndan sorumlu kimse de yok
                                                         Charles C. MANN

Sacremento � nun birka� mil d���nda bir �itin arkas�nda birka� b�y�k sera bulunuyor. Yazar cam�n aras�ndan ve seralar� �evreleyen tarlalarda bildi�imiz ay�i�e�i ba�lar� g�r�n�yor. Kaliforniya�n�n g�ne� �����na uzanan yapraklar� ile, bitkiler uzun d�zg�n ve sa�l�kl�. Bunlar  her �i�e�in etraf�ndaki plastik kafesler d���nda Birle�ik Devletlerin her taraf�nda yeti�tirilen ay�i�e�i bitkileri ile t�pat�p ayn� g�r�n�yor.
Bu �i�ekler, �evrelerindeki seralar�n ve tarlalar�n ve her ikisindeki ay�i�eklerinin sahibi olan Pioneer Hi-Bred�in Woodland, Kaliforniya�daki tesislerindeki biyologlar taraf�ndan �rt�lm��t�r. Bitkiler transgenetiktir, di�er bir deyi�le, di�er organizmalardan al�nan genler bunlar�n kromozomlar�na yerle�tirilmi�tir. Ay�i�e�i ba�lar�n�n hapsedilmesi r�zgar�n genetik olarak y�netilen �i�ek tozlar�n� onaylanmam�� transgenik organizmalar�n sal�verilmesini yasaklayan federal  yasalar� �i�neyecek bi�imde s�r�klenmesini �nlemeye yard�mc� olmaktad�r.
Pioneer�in ticari s�rlar�n� korumak i�in, ara�t�rmalar�n i�leri hakk�nda konu�ma konusunda tedbirlidirler, fakat h�k�met verdi�i ruhsat belgelerinden Wooland ay�i�eklerinin �a�da� biyoteknolojinin t�m us�l ve ara�lar�na tabi tutulmu� oldu�u anla��lmaktad�r. Di�er t�rlerden al�nan yar�m d�zine kadar gen ile �i�irilmi� olan bu bitkiler, g�ve ve vir�sleri geri p�sk�rtmekte, mantar t�r�nden hastal�klar� defetmekte ve m�hendis s�fat� ile y�netilmi� olan kuzenlerinin �tesinde bir raf �mr�ne sahip tohumlar vermektediler. Zaman zaman s�per -ay�i�ekleri olarak adland�r�lan bu bitkiler, yakla��k 10 milyar civar�nda azami rakamlara eri�mesi beklenen d�nyan�n patlamakta olan n�fusunu besleme u�ra��nda k���k fakat �nemli bir ad�m olacakt�r. Ancak ele�tirmenler a��s�ndan, bunlar  ve bunlar� yaratan tar�m biyoteknolojisi insan ya�aman�n ba�l� oldu�u do�al sistemi harap edecek bir ekolojik tehdit olu�turmaktad�r.
Bu yerle�mi� g�r��ler aras�nda ki muharebe korkun�tur. Ge�ti�imiz y�l i�inde, �ift�iler ve eylemciler Fransa�da be� metrek�p ton transgenik tohumu imha etmi�ler, Almanya�da genetik yap�s� de�i�tirilmi� tarlalar� tepelemi�ler ve biyoloji m�hendislerince y�netilen �r�nler i�eren kendi ma�aza-markalar�n� ta��yan mallar�n� satmay� dondurmalar� konusunda bir s�per market zincirini ikna etmi�lerdir. Bu �ubat ay�nda 70 adet grup ve ki�ilerin olu�turdu�u bir koalisyon �evreye  �yak�n zamanda zarar verecek� bir tehdit olarak g�rd�kleri bir d�zine transgenik �r�n�n kullan�lmas�n� engellemek i�in Birle�ik Devletler G�da ve �la� Dairesi�ne kar�� dava a�m��lard�r.
Birle�ik Devletler H�k�meti, tar�msal biyoteknolojiyi te�vik etse de, Avrupa �lkeleri eylemcilerin �Frankenfoods� dediklerinden geri durmaktad�rlar. Avusturya ve L�ksemburg genetik de�i�iklik yap�lm�� m�s�r� yasaklam��lar; bu m�s�r�n yan� s�ra be� adet di�er biyotek �r�n�n� yasa d��� ilan etmi�ler;  Fransa ise t�m transgenik bitkileri men etmi�tir. �ngiliz h�k�metini bir  moratoryumu yasalla�t�rmaya zorlamak i�in Greenpeace �ubat ay�nda genetik de�i�iklik yap�lm�� d�rt ton soya fas�lyesini Downing Street 10�un �n�ne d�km��t�r. Biyotek�in destekleyicileri di�er taraftan, biyotekin bir ikinci Ye�il Devrim�den a�a�� kalmayan bir�ey yarataca��n� iddia etmektediler. �lk olarak, tar�m bilimcileri 1950� lerden beri d�nya hububat mahs�llerinin verimini ikiye katlayan y�ksek-verimli islah edilmi�  bu�day ve pirin� t�rlerini yaratmak i�in geleneksel �slah tekniklerini kullanm��lard�r. Bu zaman esnas�nda, devasa bir n�fus art���na ra�men, a� insanlar�n say�s� B.M. G�da ve Tar�m Te�kilat�na g�re d�rtte �� oran�nda d��m��t�r. Fakat k�resel n�fus say�lar� y�kselmeye devam etmektedir, ve ara�t�rmalar�n �imdi ayn� �eyi t�m�yle yeniden yapmalar� gerekmektedir. Ge�en A�ustos ay�nda Iternational Food Policy Research Institute (Uluslararas� G�da Politikas� Ara�t�rma Enstit�s�), Washington D.C.�de bulunan bir uzman dan��manlar grubu taraf�ndan yay�mlanan bir tahmine g�re pirin�, bu�day ve dar�ya olan d�nya talebi 2020�ye kadar y�zde 40 artacakt�r �ve  bu bo�azlar� beslemenin tek yolu biyoteknoloji ile m�mk�nd�r. Yale �niversitesi�nde bir tar�m ekonomisti olan Robert L. Evenson, eylemcilerin transgenik �r�nlerin yasaklanmas�nda ba�ar�l� olmalar� halinde, bu eylemcilerin sonunda ��� k�tadaki fakirleri inciteceklerini� iddia etmektedir.
Bu iki a��r� u� aras�nda yeni teknolojinin muhtemel sonu�lar�n� anlamaya �al��an bir grub tar�m ekolojisi ve bitki geneti�i uzman� bulunmaktad�r. Baz� eylemciler genetik olarak de�i�tirilmi� �r�nlerin insan sa�l��� i�in do�rudan bir tehdit olu�turdu�unu iddia etmelerine ra�men, ara�t�rmac�lar genel olarak bu t�r korkular� d���nmemektedirler:  Transgenik genlerin, kendi ba�lar�na veya kendilerinden dolay� toksik olduklar�na veya hastal�klara sebebiyet verdiklerine dair pek az kan�t vard�r. Bununla birlikte biyologlar baz� durumlarda �r�nlerdeki yabanc� genlerin di�er tar�msal olmayan t�rlere, muhtemel tehlikeli etkilerle birlikte, ge�ebilece�ine ger�ekten inanmaktad�rlar. Chicago Universitesi�nden Joy Bergelsen, �Bunlar�n d��ar� ��kmas� ka��n�lmazd�r. Ancak bu mutlaka olumsuz yans�lanmalar olaca�� anlam�na gelmez. Fakat bir miktar olabilir. Ve �u anda bunlar�n ne olabilece�i hakk�nda yeterince bilgi sahibi de�iliz� demektedir.
Elmhurst Ilinois�teki Elmhurst College�de bir bitki geneti�i uzman� olan Poul Arriola, �Bu teknoloji parlakt�r. Bir�ok a��dan, tanr�dan tam vaktinde gelen bir yard�md�r� demektedir. Her�eye ra�men, Arriola, biyotek�in gerek kendisi ile ilgili risklerin bilimsel olarak kavranmas� gerek kullan�m�n� denetleyecek bir kontrol d�zene�inin geli�tirilmesinden daha h�zl� ad�mlarla ilerledi�ine inanmaktad�r. ��nk�, Arriola�n�n  g�r���ne g�re, � Neyi kontrol edece�imizi ve bunu nas�l yapaca��m�z� ger�ekten bilmiyoruz, d�nya devasa ve s�rmekte olan bir deneyin ortas�ndad�r. Ger�ek bir �evresel kar���kl�k yaratabiliriz. Ve bu da, bu teknolojiyi ger�ekten bir miktar yarar sa�lamaktan al�koyabilir�

S�peryabaniotlar

Transgenik �ift�ilik �zerindeki kavga akademik olmay�p, bunun d���nda her �ey olabilmektedir. Transgenik tohumun yayg�n olarak mevcut oldu�u, 1996 y�l�nda, �ift�iler yeni �r�nlerden 1.74 milyon hektar (4.3 akr) ektiler. Bu y�l, kar amac� g�tmeyen International Service for the Acquisition of Agribiotech Applications (Tar�msal Biyoteknoloji Uygulamalar�n�n et�t edilmesi ile ilgili uluslararas� hizmetler)in ba�kan� olan Clive James�e g�re, d�nya �zerinde 50 milyon hektar� �Almanya�n�n  y�z�l��m�nden daha b�y�k bir alan� bulan  bir alan �zerinde genetik olarak de�i�iklik yap�lm�� �r�nler ekilmi�tir. James, � Bu benim �imdiye kadar g�rd���m en h�zl� teknoloji benimsemelerinden biridir� demektedir.
Bu arazinin d�rtte �� kadar� Birle�ik Devletler�de yer almakta, b�y�k bir b�l�m� �zerinde m�hendis s�fat�yla biyolojik de�i�iklik yap�lm�� m�s�r ve soya fasulyesi ekilmi�tir. Fakat bu teknoloji Arjantin�de daha fazla geli�mektedir� �lkenin transgenik soya fasulyesine ayr�lan alan� 1997 ile 1998 aras�nda �� kat artm��t�r. Tam rakamlar mevcut olmamas�na ra�men, d�nyan�n en b�y�k pamuk ve t�t�n �reticisi olan �in, James�e g�re her iki �r�n�n genetik olarak de�i�iklik yap�lm�� t�rlerinin ekildi�i arazileri  �sald�rgan bir bi�imde artt�rmaktad�r.�
Bug�n a��k farkla �nde gelen en �nemli �zellik herbisit tolerans� (yabanc� ot ila�laman�n etkisine dayanma) olup, �ift�ilerin �r�nlerini tahrip etme korkusu olmadan bunlar� kullanabilmeleri i�in, bitkilerin se�ilmi� yabani ot-�ld�r�c� kimyasallar�n kullan�m�na dayanmas�n� m�mk�n k�lmaktad�r. Monsanto�nun, �irketin Roundup herbisitine dayan�kl� olan �Roundup Ready� soya fasulyesi 1996 da ortaya ��km��t�r. Ge�en y�l bu soya Birle�ik Devletler�de bu �r�ne ayr�lan tar�m arazilerinin ��te biri olan 10 milyon hektar� kaplam��t�r. Monsanto�nun son zamanlarda ele ge�irdi�i Dekalp yan kurulu�u taraf�ndan bakteriyel bir insektisit �retmek i�in �zerinde de�i�iklik yapt��� DekalBt dahil olmak �zere, b�ce�e dayan�kl� m�s�r, ve Alman devleri, Hoechst ve Schering�den olu�an bir ortak giri�im olan  AgrEvo taraf�ndan �retilen StarLink M�s�r �nem bak�m�ndan ikinci s�radad�r. Ba�l�ca amac� Avrupa�n�n m�s�r kurdunu defetmek olan, transgenik m�s�r ge�en y�la kadar, Birle�ik Devletler�de �lkenin toplam m�s�r �r�n�n�n be�te birini �6.5 hektar�- kapsam��t�r.
Daha fazlas� -�ok daha fazlas�- da yoldad�r. 1995 y�l�nda 75 milyon $ olan �zerinde m�hendis s�fat�yla biyolojik de�i�iklik yap�lm�� tohum sat��lar� ge�en y�l 1.5 milyon $�r� a�arken, Avrupa  ve Amerika�daki yar�m d�zine devasa �irket kendilerini patlama e�i�inde oldu�una b�y�k �l��de inan�lan bir pazardan istifade etmek �zere konumland�rm��lard�r. Birle�ik Devletler Tar�m Bakanl��� kay�tlar�na g�re yaln�zca ge�en y�l 1000�den fazla olmak �zere, bu �lkede 4.500�e varan  genetik olarak de�i�iklik yap�lm�� bitki �e�idi test edilmi�tir. 13 m�s�r, 11 domates, d�rt soya, iki kabak t�r� ve bir de radicchio t�r� dahil yakla��k 50�sinin s�n�rs�z olarak serbest b�rak�lmas� onaylanm��t�r. Bunlar�n y�zlercesi boru hatt�ndad�r, aralar�nda s�nai ve farmas�tik kimyasallar �retecek bitkiler bulunmaktad�r (Bknz. �The Next Biotch Harvest� in ge�en say�s�).
Bu �ekilde pazara h�cum edilmesi, transgenik �r�nlerin muhtemel �evresel sonu�lar anla��lmadan serbest b�rak�ld���na inanan baz� biyologlara korku vermektedir. En yak�ndaki endi�e, genetik olarak y�netilen �r�nlerin h�s�mlar� ile kendi kendilerine �iftle�erek melez �s�peryabaniotlar� yaratmalar�d�r. Brezilyal� bir ar� ara�t�rmac�s�n�n kazara salad�rgan Afrika ar�lar�n� yumu�ak huylu yerel ar�lar ile melezle�mesine m�saade ederek k�ta �ap�nda bir dert yaratmas�nda oldu�u gibi, yabanc� genlerin serbest b�rak�lmas� da, teoride, s�hatte zarar veren �Katil-ar�� bitkilerinin ortaya ��kmas�na neden olabilir.
Riversaide�deki Kaliforniya �niversitesi�nden Norman C.Ellstrand do�al melezle�tirme hakk�nda hayret uyand�r�c� bir �ekilde az �ey bilindi�ini a��klanmaktad�r. Yak�n zamana kadar, tar�m bilimcileri �ift�ileri koruma �zerine odaklanm��lard�r; ge�mi�te yap�lan az miktardaki ara�t�rmalar asl�nda genlerin terbiye edilmi� t�rlerden yabani t�rlere tecav�z etmesi ile ilgili olmay�p aksi y�ndeki tecav�z olay� ile ilgilidir. Ellstrand, ��nsanlar ( �r�n-yabaniot melezle�tirmesinin) �ok al���lagelmi� veya ilgin� bir olay olmad��� fikrine sahiptirler. Fakat sonunda olaya bakmay� ak�l ettiklerinde, temelde �ok zaman harcayarak neler olabilece�i kar��s�nda hayrete d��t�ler� demektedir.
Ba�lang��ta, bilim adamlar� genlerin transgenik �r�nlerden yabaniotlara do�ru akmas�n�n olas� olmad���n� d���nm��lerdir, ��nk� bilinen �r�n-yabaniot melezleri �o�u zaman meyve vermeyen bitkilerdir. Fakat ge�en Eyl�l ay�nda, Bergelson ve Chicago�lu iki meslekda��, bitki genetik uzmanlar� taraf�ndan �o�u zaman bir test organizmas� olarak kullan�lan bir hardal t�r� olan, Arabidopsis Thailana�n�n bir et�d� ile ara�t�rmac�lar� korkutup �a��rtm��lard�r.
(S�recek)

BU HABERLE �LG�L� D��ER GEL��MELER

Haber listemize �ye olup tar�m sekt�r�ndeki haberlere, geli�tirici herkese a��k tart��ma platfomlar�na kat�labilirsiniz.
.

	Mail adresinizi sol a�a��ya yaz�n ve Listeye Gir butonuna t�klay�n.
	Kar��n�za gelecek sayfadaki formu eksiksiz doldurun.

SEKT�REL
>> Bioteknoloji ��lg�nla��yor
>>G�brede tart��ma 
>> Bennet Modeli
>> Antepf�st�g� �retiminde gelenek engeli
>> S�k dikim yap�larak kaliteli elma yeti�tiricili�inin gelece�i
>> S���r Irklar�m�z�n islah�

ANA SAYFAYA D�N