SEKT�REL

��FT�� E��T�M PROGRAMLARININ DE�ERLEND�R�LMES�

BENNET MODEL�

�ift�i e�itim programlar�n�n �e�itli ama�lar� bulunmaktad�r. Gerek modern teknolojilerin yay�lmas� ve benimsenmesi gerekse uygulana gelen yanl�� davran��lar�n de�i�tirilmesini ama�layan bir �ok program y�r�t�lebilmektedir. Program�n ne �l��de ba�ar�l� oldu�unun belirlenmesi, �o�u zaman program y�r�t�c�lerinin soyut yarg�lar�yla s�n�rl� kalmaktad�r. Hedef kitle �zerine olan etkileri ve katk�lar�n�n somut bir �ekilde ortaya konulmas�, sadece hedef kitle i�in de�il ayn� zamanda programa kaynak sa�layan ve onu y�r�tmekle g�revli olan kurulu�u da ilgilendirmektedir. Bu y�zden kurulu��a programa, planlay�c� ve y�r�t�c�lerden ba��ms�z olarak bir de�erlendirme ekibinin kat�lmas� son derece yararl� olmaktad�r.
Hedef kitle programdan refah art��� umarken program� planlayan ve y�r�ten kurulu� da yap�lan yat�r�mlar�n ne �l��de verimli kullan�ld�klar�n� ve sunulan program�n ne oranda ba�lang��taki hedeflerini ger�ekle�tirdi�ini bilmek durumundad�r. Di�er taraftan politikac�lar�n ve halk�n bir programa olan destekleri ku�kusuz �nceki benzer ama�l� programlar�n ba�ar� durumuyla do�ru orant�l�d�r. Bu y�zden an�lan kitlelerden destek almak i�in program de�erlendirme �zerinde ciddiyetle durulmal�d�r (Talu�, 1993).Program de�erlendirme, belirlenen hedeflerin ger�ekle�tirilmesi i�in uygulanan etkinlikler ve elde edilen sonu�lar hakk�nda karar verme s�reci olarak tan�mlanmaktad�r (Suchman, 1967). �ift�i e�itim programlar�n�n ba�ar�l� bir �ekilde de�erlendirilmesi i�in �ncelikle �� ��enin yerine getirilmesi gerekir. Bunlar: (1) programla var�lmas� d���n�len hedeflerin belirlenmesi; (2) program�n her a�amas�yla ilgili verilerin toplanmas� ve ba�lang��ta �izilen hedeflerle kar��la�t�r�lmas�; ve (3) program�n yararl� olup olmad��� konusunda karar verilmesi (Verma, 1996).
2.BENNET MODEL�N�N DE�ERLEND�RME MODEL�  
Bennett program de�erlendirme modeli, �ift�i e�itim program�n�n ne denli ba�ar�l� oldu�unu 7 a�amada toplanan verilerle ortaya koyan bir modeldir. Modelin a�amalar� �izelge 1 de sunulmu� ve her bir a�amada izlenen de�erlendirme s�re�leri a�a��daki gibi a��klanm��t�r:

�izelge-1 Bennett Program De�erlendirme Modeli 

1.INPUTLAR 2.ETK�NL�KLER 3.HALKIN KATILIMI 4.KATILANLARIN REAKSYONU 5.BTYU DE����M� 6.UYGULAMADA DE����M 7.SONU�LAR
Program girdileri: �ift�i e�itim program�nda kullan�lacak girdilerin program� y�r�ten kurulu��a ayr�nt�l� bir �ekilde belirlenmesi gerekir.Programda istihdam edilecek personel, kullan�lacak ula��m ara�lar�, g�sterimlerde yararlan�lacak ekipmanlar, bilgi da��t�m ara�lar� ve program�n verilece�i yer konusunda ayr�nt�l� bilgi verilmesi gerekir.
Etkinlikler:Programda hedef kitleye sunulacak e�itimde hangi etkinliklerde bulunulaca�� belirlenmelidir. E�itimde bireysel, grup veya kitle ileti�im y�ntemlerinden hangisinin veya hangilerinin kullan�laca�� ve hangi konulara a��rl�k verilece�i, hedef kitlenin gereksinmeleri ve ��renme d�zeyleri g�z �n�nde bulundurularak belirlenmelidir.
Halk�n Kat�l�m�: Programa kat�lacak kitlenin a��k ve demokratik ilkelere uygun bir �ekilde se�ilmesi halk�n programc�ya ve program� y�r�ten kurulu�a kars� olumsuz bir tutum i�inde olmas�n� engellemektedir. Bunun yan� s�ra programa kat�lanlar�n say�s�, ya��, e�itim d�zeyi, cinsiyeti, ve g�sterdi�i tar�msal faaliyet �ekli gibi konular sunulacak programa ve program� y�r�ten kurulu�un olanaklar�na g�re ayarlanmal�d�r.
�Kat�l�mc�lar�n Reaksiyonu:  Bu a�aman�n amac�  programa kat�lan ki�ilerin, programda yer verilen e�itim etkinlikleri ve program� y�r�ten uzmanlara kar�� reaksiyonlar�n� �l�mektir. E�itimde kullan�lan bilgi alanlar� ve e�itim teknikleri konular�nda kat�l�mc�lara, sunulan e�itimin meslek hayatlar�nda veya g�nl�k ya�ant�lar�nda  yararl� olup olmayaca��; bilgilerin iyi organize edilip edilmedi�i; kullan�lan e�itim tekniklerinin yeterli olup olmad���; zaman�n iyi kullan�l�p kullan�lmad���; sonu� olarak da kat�l�mc�lar�n b�yle bir program� ba�kalar�na �nerip �nermeyecekleri konular�na yer verilmelidir. Uzmanlara kar�� olan reaksiyonu �l�mek i�in de yapt�klar� i�te istekli olup olmad�klar�; e�itim program�na iyi haz�rlan�p haz�rlanmad�klar�; konu hakk�nda yeterli bilgiye sahip olup olmad�klar�; kat�l�mc�lar� iyi i� yapma�a cesaretlendirip cesaretlendirmedikleri ve gerekti�inde yeterli yard�m� yap�p yapmad�klar� gibi konular soru�turulmal�d�r.
BTYU De�i�imi: Bu a�amada Bilgi, Tutum, kat�l�mc�larda ortaya ��kan de�i�iklikler de�erlendirilir. Bu a�amada Yetenek ve Umut konular�nda cevapland�r�lmas� gereken sorular �unlard�r: Kat�l�mc�lar programda i�lenen konulardan her hangi bir bilgi art��� sa�layabiliyor mu? Programda i�lenen konulara g�re tutumlar� de�i�iyor mu? Uygulamada yeteneklerinde her hangi bir art�� sa�lanabiliyor mu? Programdan elde edecekleri kazan�mlar gelece�e umutla bakmalar� i�in her hangi bir katk� sa�l�yor mu? B�t�n bu sorulara al�nacak yan�tlar program de�erlendiriciye sunulan program�n ne �l��de bir bilgi, tutum, yetenek ve umut de�i�imi sa�lad��� konular�nda fikir vermektedir.
Uygulamada De�i�im: Program de�erlendirme modelinin bu a�amas�nda kat�l�mc�lar�n programdan elde ettikleri bilgi, tutum, yetenek ve davran��lar� i� hayat�na ve g�nl�k hayata ne �l��de yans�tt�klar� de�erlendirilir. Bu konuda fikir sahibi olabilmek i�in kat�l�mc�lar programdan belirli bir s�re sonra de�erlendiricilerce ziyaret edilmeli ve ilgili veriler toplanmal�d�r.
Sonu�lar:�ift�ilerin programa kat�lmalar� programda sunulan bilgileri mesleki ve g�nl�k hayatta uygulamaya ba�lamalar�yla hedef kitlede ortaya ��kabilecek de�i�iklikler bu a�amada incelenmektedir. Di�er bir anlat�mla bu a�amada program�n sunuldu�u topluluk �zerine olan etkileri de�erlendirilmektedir. Program�n etkileri program t�r�ne g�re ekonomik, sosyal, k�lt�rel veya �evresel olabilmekle beraber her zaman pozitif de�ildir. �rne�in her hangi bir b�lgede �retim ve verim art���na y�nelik bir �ift�i e�itim program�nda hedef kitle olarak sadece b�y�k �ift�iler se�ilebilmekte, program�n ba�ar�l� olmas� durumunda b�y�k �ift�iler yarar sa�layabilmekte buna kar��n k���k �ift�ilerin pazar pay� azalabilmektedir. Bu y�zden makro �l�ekli planlamalarda �ift�i e�itim programlar�na kat�l�m�n demokratik ilkelere uygun olarak yap�lmas� �nem arz etmektedir.3. PROGRAM DE�ERLEND�RME PLANI
Program de�erlendirme i�leminin planl� bir s�re� i�erisinde y�r�t�lmesi hem de�erlendiricinin i�ini kolayla�t�rmakta hem de daha do�ru ve tutarl� bilgiler elde edilmesini sa�layabilmektedir. Her �eyden �nce de�erlendirme plan� haz�rlan�rken neyin de�erlendirilece�i, nas�l de�erlendirilece�i ve de�erlendirilen sonu�lar�n ilgili gruplara ve kurulu�lara hangi ara�larla iletilece�inin belirlenmesi zorunludur (Verma, 1996). Neyin de�erlendirilece�i sorusunun yan�t� genel olarak program sonu�lar� ve programda kullan�lan bilgi da��t�m y�ntemlerinin etkinlik dereceleri olmaktad�r.Program sonu�lar�n�n de�erlendirilmesinde Bennett modelinde yer alan her bir a�amayla ilgili sonu�lar ba�lang��ta ayn� a�amalar i�in belirlenen hedeflerle kar��la�t�r�l�r. �rne�in Karadeniz b�lgesinde i� ve deniz sular�n�n kirlenmesine ve bal�k t�rlerinin azalmas�na yol a�an azotlu g�bre kullan�m�n� azaltmay� hedefleyen bir �ift�i e�itim program� planlanabilir. Bu programda Bennett modelinin her bir a�amas�na g�re belirlenebilecek ama�lar �izelge-2 de sunulmu�tur.Program sunulduktan sonra her bir a�amayla ilgili veriler toplanmakta ve ama�larla kar��la�t�r�lmaktad�r.

A�amalar Program Ama�lar�
Sonu�lar �ift�ilerin yol a�t��� azot kirlenmesi azalm�� olacakt�r
Uygulamada de�i�im �ift�iler azotlu g�bre kullan�m�n� azalt�p �iftlik g�bresine a��rl�k verecektir
BTYU De�i�imi  �ift�iler a��r� kimyasal g�brelemenin zararlar� konusunda bilgilendirilecek; de�i�ime kar�� olumlu bir tutum yarat�lacak ; �ift�ilerin
g�breleme konusundaki yetenekleri artt�r�lacak ; alternatif yollarla da gelece�e umutla bakabilme fikri a��lanacakt�r  
Reaksiyon Program y�r�t�c�leri kendi deneyim ve becerileriyle kat�l�mc�lar�n sunulan programa kar�� olumlu bir reaksiyon g�stermelerini sa�layacakt�r. 
Halk�n Kat�l�m�  Programa her il�eden en az 30 lider �ift�inin kat�l�m� sa�lanacakt�r.
Etkinlikler �ift�ilerin anlama yeteneklerine uygun e�itim etkinlikleri se�ilecektir
�nputlar Program i�in gerekli teknik eleman uzman ve ekipman sa�lanacakt�r.

Program de�erlendirme i�lemi i�in kullan�lacak veriler de�i�ik yollarla sa�lanabilmektedir. Bunlar�n belli ba�l�lar� y�z y�ze anket, m�lakat, posta yoluyla anket ve telefon yoluyla veri toplamad�r. De�erlendirici �ncelikle bu y�ntemlerden hangisini veya hangilerini se�ece�ini belirlemelidir. Y�ntem belirlendikten sonra veri toplanacak ki�iler, sorulacak sorular ve veri analiz y�ntemleri belirlenmelidir. E�er kat�l�mc�lar say� olarak azsa t�m�n� de�erlendirmeye almakta yarar vard�r. Ancak kat�l�mc� say�s� �rneklenme yapmay� ka��n�lmaz k�l�yorsa o zaman en uygun �rnekleme y�ntemi se�ilmelidir. Veri toplama amac�yla sorulan sorular a��k veya kapal� u�lu olabilmektedir. Kapal� u�lu sorular veri toplama ve de�erlendirmede kolayl�k sa�lad���ndan tercih edilebilir. Soru sormada en �nemli fakt�r sorulan sorular�n program ama�lar�yla tutarl� olmas�d�r. 
Yukar�daki �rnekte ele al�nan programda Bennett Modelinin her a�amas�na kar��l�k gelen her bir ama� i�in veri toplama kaynaklar� �unlard�r: Program�n en son amac� �ift�ilerin yol a�t��� azot kirlenmesini azaltmak oldu�undan ba�lang��ta ve program bitiminden belirli bir s�re sonraki azotlu kirlenmeyle ilgili veriler teknik kurulu�lardan sa�lanmal�d�r. Alt�nc�, be�inci ve d�rd�nc� ama�larla ilgili veriler ankette yer verilecek sorularla �ift�ilerden sa�lanabilmektedir. ���nc�, ikinci ve birinci ama�larla ilgili veriler program� y�r�ten g�revlilerden veya kurulu�lardan sa�lanmal�d�r.
Toplanan verilerin de�erlendirilmesinde kullan�lacak istatistiksel y�ntemler sorular�n sorulu� �ekline g�re de�i�mektedir. �rne�in, sorular Likert �l�e�ine g�re sorulmu�sa ve program �ncesi ve sonras� durumlar� kar��la�t�rmay� ama�l�yorsa, her bir soruya ili�kin ortalamalar hesaplanarak iki durum aras�nda bir �t� testi kar��la�t�rmas� yap�labilir. E�er ikiden fazla zaman aral�klar�nda toplanan verilerin kar��la�t�r�lmas� isteniyorsa o zaman varyans analizi kar��la�t�rmas� en uygun test olmaktad�r. Di�er taraftan sorular kategoriler �eklinde soruluyorsa khi-kare kar��la�t�rmas� kullan�labilecek en uygun test olmaktad�r.
4. SONU�
 �ift�i e�itim programlar�n�n de�erlendirilmesi programa yap�lan yat�r�mlar�n verimli bir �ekilde kullan�l�p kullan�lmad��� konusunda bilgi vermektedir. De�erlendirme sonunda elde edilen bilgilerin, di�er bir anlat�mla sunulan program�n ba�ar�l� veya ba�ar�s�z olu�u veya hangi alanlarda yetersiz kal�nd��� gibi sonu�lar�n ilgili ki�i, kurum ve kurulu�lara sunulmas� gerekir. Bu bilgiler sayesinde e�er program ba�ar�l� olmu�sa gelecek programlar i�in de benzer stratejiler izlenmesi olas�d�r. Di�er taraftan e�er program ba�ar�s�z olmu�sa yap�lan hatalar�n saptanmas� ve gelecek programlarda tekrarlanmamas� f�rsat� do�mu� olur. B�ylece programlara yap�lan yat�r�mlar�n, harcanan zaman�n daha etkin kullan�m� sa�lanm�� olabilir.
Bennett Modelinin gerek uygulanmas�n�n kolay olu�u gerekse sunulan program�n her a�amas�yla ilgili somut bilgiler verebilmesi dolay�s�yla �e�itli tar�msal yay�m programlar�nda ba�ar�yla uygulanabilecek bir model oldu�u s�ylenebilir.
KAYNAKLAR
Bennett, C. F. (1979). Analyzing the Impact of Extension Programs. United States
Department of Agriculture, Science and Education Administration.
G�rgen, Y. (1990). Tar�msal Yay�m Ve Haberle�me. �ukurova �niversitesi Ziraat
Fak�ltesi Adana.
Suchman, E. A. (1967). Evaluative Research. Russell Sage Foundation, New York.
Talu�, C. (1993). 
Extension System in Turkey. Regional Expert Consultation onStrengthening the Agricultural Extension Systems in the Near East Region.
Ministry of Agriculture and Rural Affairs. Ankara, Turkey
Talu�. C., Tatl�dil, H. (1993). Tar�msal Yay�m Ve Haberle�me. A.�. Ziraat Fak�ltesi AnkaraVerma, S. (1991) 
Developing Parish/Area Evaluation Plans for Louisiana Cooperative Extension Service Base Programs: A Guide
Yurtta� Z. (1988). Tar�msal Yay�m Ve Haberle�me. Atat�rk �niversitesi Ziraat Fak�ltesi Erzurum.


BU HABERLE �LG�L� D��ER GEL��MELER

Haber listemize �ye olup tar�m sekt�r�ndeki haberlere, geli�tirici herkese a��k tart��ma platfomlar�na kat�labilirsiniz.
.
Mail adresinizi sol a�a��ya yaz�n ve "Listeye Gir" butonuna t�klay�n.
Kar��n�za gelecek sayfadaki formu eksiksiz doldurun.

Powered by ListBot

SEKT�REL
>> Bennet Modeli
>>Bioteknoloji ��lg�nla��yor 
>> G�brede tart��ma
>> Antepf�st�g� �retiminde gelenek engeli
>> S�k dikim yap�larak kaliteli elma yeti�tiricili�inin gelece�i
>> S���r Irklar�m�z�n islah�

ANA SAYFAYA D�N
 
 
Copyright�1996-2000 Cine-Tar�m A.�. Her hakk� sakl�d�r. Cine-Tar�m A.�.'nin yaz�l� izni olmaks�z�n hi�bir yaz�l� ve g�rsel malzeme k�smen ya da b�t�n�yle kullan�lamaz.