ARA�TIRMA

Biotek ��lg�nla��yor-2

 

D�nyan�n milyonlarca insan�n� beslemek i�in genetik m�hendisli�i elzem olacakt�r. Fakat bir �yabanc�otlar� neslinin ipini bo�altabilir mi bu  m�hendislik? Bunu bilen yok gibi. Ve bu sorunun yan�t�n�n ara�t�r�lmas�ndan sorumlu kimse de yok. ABD�de Biyoteknoloji�nin Geli�imi �zerine Charles C.Mann (MIT USA) Makalesini daha �nceki say�m�zda da belirtti�imiz gibi sizlere b�l�mler halinde sunaca��z. Aral�k say�s�nda birinci b�l�m�n� sundu�umuz �Biyotek ��lg�nla��yor� ba�l�kl� makalenin ikinci b�l�m�n� sunuyoruz. Yaz� dizisi devam edecek.

 

Ba�lang��ta, bilim adamalar� genlerin transgenik �r�nlerden yabaniotlara do�ru akmas�n�n olas� olmad���n� d���nm��lerdir, ��nk� bilinen �r�n �yabaniot melezleri �o�u zaman meyve vermeyen bitkilerdir. Fakat ge�en Eyl�l ay�nda, Bergelson ve Chicagolu iki meslekda��, bitki genetik uzmanlar� taraf�ndan �o�u zaman bir test organizmas� olarak kullan�lan bir hardal t�r� olan, Arabidopsis Thailana�n�n bir et�d� ile ara�t�rmac�lar� korkutup �a��rtm��lard�r.

Kendi kendini tozaklamakta, bu da bilim adamlar�na, transgenik A. thaliana�daki yabanc� genlerin melezle�tirme ile ka�mayaca��n� ifade etmektedir. Fakat ara�t�rmac�lar bilinen A.tahliana, transgenik herbisitlere- dayan�kl� thaliana ve, do�al olarak mevcut olan, herbisitlere �dayan�kl� mutasyona u�ram�� bir �e�idi ektikten sonra, transgenik bitkilerin d��ardan �iftle�me olas�klar�n�n mutasyona u�ram�� olanlardan 20 kat daha olas� oldu�unu ��renmi�lerdir.

Nature dergisindeki bir ba�l�k bunlar�n �rasgtgele �iftle�tiklerini� belirtmi�tir. Bergelson, �Bunun nedenini kimse bilmemektedir. Halen, g�rd���m�z modeli mekanizmay� bulmaya �al���yoruz. Bunun ne kadar yayg�n oldu�u dahil, anlamad���m�z �ok �ey var� demektedir.

�ma edilen olas�l�klar�n k�t�l��� bilinmemektedir. �rne�in, on y�l �nce, Avrupa�da yeti�en �eker pancarlar� yabani bir akrabalar� ile kendi kendilerine kar��arak, bug�n t�m k�tay� kapsayan bir sorun olan melez bir t�r yaratm��t�r.

�eker pancar� alt� ayl�k �k�k ekimi y�l�n sonunda hasad edilmektedir �yeni yabani ot bir y�l �mre sahiptir. Ellstrance, �Y�l�n sonunda bu k�k �iftlik ekipman�na zarar veren veya �eker �pancar� i�leme tesisine girerek makineleri bozan bir a�a� par�as�na d�n��mektedir. Bu k�k� bir yabani ot ilac� ile �ld�remezsiniz ��nk� yabani ota isabet eden herhangi bir yabani ot ilac� onun akrabas�n� vurmaktad�r. Bu k�k� ancak �i�eklenip olgunla�t���nda g�rebilirsiniz, ve o zamandan sonra da tohumlar�n� yerle�tirmi�tir ve sonsuza kadar tarlaya girer� demektedir.

Transgenik �r�nler daha �nceden benzer sorunlar yaratabildikleri olas�l���n� g�stermi�lerdir. Herbisitlerin �veya b�ce�e �dayan�kl� s�peryabaniotlar�n beklenen gelece�i korkutucudur. 1995�te Monsanto ve AgrEvo herbisit etkisine �dayan�kl� kolza tohumunu (Brass�ca napus) kanola ya��n�n kayna�� olan bitkiyi, ��karm��lard�r. Bir y�l sonra, �sko� �r�n Ara�t�rma Enstit�s��nden 11 �ki�ilik bir ekip, bilim adamlar�n� �a��rtarak kolza tohumu tarlalar�ndan gelen pollenlerin iki kilometreyi bulan bir mesafe alabildiklerini bildirmi�tir. Hemen hemen ayn� zamanlarda, �� Danimarkal� genetik�i transgenik Brass�ca napus�un bol otlu bir akrabas�, Brassica campestris ile kolayca �iftle�ti�ini ke�fetmi�tir.

Ortaya ��kan bitkiler B. Campestris�e �ok benzemektedir �ancak herbisitlerden etkilenmektedirler. Greensboro�daki North Carolina �niversitesi�nden Dean Chamberlain, iki raporun, birlikte ele ald�klar�nda, �melezle�tirmenin ger�ek bir i� oldu�unu, ve bunu kontrol etmek i�in tarlan�z�n �evresinde �ok b�y�k bir tampon alana ihtiyac�n�z oldu�unu� s�ylemektedir.

Ellstrand tar�msal olarak en �nemli bitki t�r� hakk�ndaki literat�r� inceledi�inde, dan��t��� bilim adamlar�n�n �o�unlu�u bunlardan birka� tanesinin kolayca melezle�ti�ine inanmaktayd�lar. Hatta kendisi �r�nlerden 25�ten fazlas�n�n, bazen ili�kili olmayan t�rler ile, t�r engelini k�rabilece�ini g�steren kan�tlar bulumu�tur. Bu listeye, Birle�ik Devletler�in bat�s�nda bir sorun olu�turan, Idaho �niuversitesi�nden Robert S. Zemetra ve meslekta�lar�n�n Nisan ay�nda sakall� s��an kuyru�u ile d��ardan �iftle�ebilen (ve melez �e�itler olu�turabilen) bu�dayd�r.

Ohio State �niversitesi�nde bir botanist olan Allison Snow, � Beni ger�ekten �ok eden farkl� say�da kromozomlara sahip olan iki t�r�n melezle�mesi durumudur. S��an Kuyru�u�nun (otu) 28 kromozomu ve bu�day�n 42 kromozomu bulunmaktad�r, fakat bunlar �iftle�ebilmektedir� demektedir. Biyologlar bu t�r uygunsuz birle�melerden ya�ayabilecek �r�nler ��kabilece�ini hemen hemen olanaks�z olarak g�rm��lerdir. Sonu� olarak, bu bilim adamlar� melezle�ebilecek t�rlerin da��l�m�n�n s�n�rl� oldu�u d���nm��lerdir. Bu s��an kuyru�u �bu�day melezle�mesi da��l�m� d���n�ld���nden daha b�y�k oldu�una i�aret etmektedir. Snow�un s�ylediklerine g�re, �olduk�a d���k �reme oranlar� elde edilmektedir. Fakat �evresinde s��an kuyru�u bulunan akrlarca bu�daydan s�z etti�imizde, �ok d���k olas�l�kl� bir olay dahi meydana gelebilir.� E�er melezle�me yabani ot da��l�m�n�n b�cekler taraf�ndan do�al olarak kontrol edildi�i yerlerde b�ceklere �dayan�kl� s��an kuyru�u yaratt�ysa, �sonu�ta ortaya ��kan tek �e�it s��an kuyru�u bu olabilir, ve bu olay da , zaten mevcut olandan daha b�y�k istilalarla sonu�lanabilir.� Bu konudaki eylemcilerin b�ceklere �dayan�kl� et �r�nlerini �Bacillus thuringiensis bakterisinden genler i�eren �hedeflemelerinin bir nedeni bu korkulard�r.

Birle�ik Devletler�de transgenik m�s�r�n b�y�k bir melezle�me riski arzetmesi muhtemel de�ildir ��nk� yak�n akrabalar� yoktur. Fakat Meksika'da� modern m�s�r�n atas� alabilecek yabani bitki olan teocinte bulunmaktad�r.

Meksikal� �ift�iler biyolojik yap�s� m�hendislerce olu�turulmu� m�s�r ektikleri takdirde ne olacakt�r? Baz� tar�msal �evre �bilimcilerin gelece�in m�s�r t�reticileri i�in k�ymetli genlerin bulundu�u muhtemel bir depo olarak g�rd�kleri, teocintenin uygunlu�u bu yeni genler taraf�ndan etkilenebilirmi? Snow, ��u anda sahip oldu�umuz bilgilerle, baz� �r�nleri men etmek i�in uzun �vadeli risklerin ne zaman yeterince ciddi oldu�unu s�ylemek zordur" demektedir.

�evre �bilimcilerin korkular�n�n arkas�nda yatan, laboratuar tezgah� �zerinde DNA ile �al��an molek�l bu�daylar�n DNA�n�n arazide nas�l davrand���n� tan� olarak anlamad�klar� inanc�d�r. �ngiliz Ulusal �evre Ara�t�rma Konseyi'�in Vir�sbilim ve �evresel Mikrobiyoloji Enstit�s�'�den Rosemary S. Hails'� g�re, "transgenik organizmalar�n risk de�erlendirmesi ��evre �bilimcileri, molek�ler biydoglar�, bilimsel tar�mc�lar� ve sosyologlar� i�ermesi gereken ��ok-disiplinli bir konudur. Bunun yerine, �irketler transgenik �r�nlerin serbest b�rak�lmas� hakk�ndaki kararlar� �genetik kodun �evresel etkenlerle etkile�im bi�iminin t�m karma��kl���n� takdir etmek �zere e�itilmemi� olan �molek�ler buydoglara havale etme e�ilimindedirler.

Snow, �Yabani bir ot ne kadar h�zl� yay�lacakt�r ?� diye sormakta ve, �bunu kimse ger�ekten bilmemektedir. Bir bak�ma, bu �r�nler erge� onaylanacak ve benim gibi insanlar da sonu�lar�n ne olaca��n� inceleyecektir. Arkas�ndan, i�in s�rr� ortaya ��kt�ktan sonra, bu teknolojiyi nas�l kontrol edebilece�imizi d���nebiliriz� demektedir.

 

A� bir D�nya

Ortada bu riskler varken, neden bu kadar �ok say�da bilim adam� tar�msal biyoteknolojinin devam eden geli�imini desteklemektedir? Bir cevap ayr�kotu�dur. Ayr�kotu, striga cinsinden �� t�r�n ortak ad� olup, Afrika�n�n b�y�k bir b�l�m�nde tah�l ve bakterilerin k�kleri ile beslenen bir parazit bitkidir. K�tan�n en �nemli �� tah�l �r�n�n� �dar�, s�p�rgedans�, akdar� �vuran striga, Purdue �niversitesi�nde bilimsel tar�mc� olan Gebisa Ejeta�n�n g�r���ne g�re, Afrika tar�m�n�n bir �musibeti� dir. Bu yabanotun k�tan�n toplam tah�l hasat�n�n y�zde 40�n� tahrip etti�i hesaplanm��t�r �bu da d�nyan�n en a� yerlerini fel� eden bir kay�pt�r. Biyolojik bir g�r�� a��s�ndan, Stniga b�y�leyicidir. Kum tanelerinden daha k���k olan tohumlar� 20 y�l kadar uzun s�re uykuya yatmakta yaln�zca beslendi�i bitkinin ��kard��� bir kimyasal taraf�ndan tahrik edildi�i zaman uyanmaktad�r. Halen yeralat�nda bulunduklar� esnada bu parazit bitikiler haustorium olarak adland�r�lan, kendilerini bar�nd�ran k�klerin i�ine i�leyerek besinleri �eken, k�k-benzeri organlar husule getirmektedirler. �ok miktarda veya y�zlerce Striga bitkisi ayn� konuk�uyu vurabilmektedir. Ayr�kotu erge� b�y�yerek �irin pembe �i�ekleri olan birbu�uk metre boyunda bitki tarlalar� olu�turmaktad�r, ancak o zamana kadar �zerinden beslendi�i �r�nleri �oktan mahvetmi�tir. Her bitkinin 100 bini bulan tohum �retmesi nedeniyle, ayr�kotunun tamamen yok edilmesi olanaks�zd�r �Birle�ik Devletler Karolina�daki bir tek k���k salg�n� ortadan kald�rmak i�in 40 y�l harcam��t�r.

Ayr�kotunun yeni konuk�ulara h�zla adapte olmas� nedeniyle Afrika�da kay�plar artmaya devam etmektedir. Bu parazit do�u Sudan�da s�p�rgedar�s� yeti�tirmeyi olanaks�z hale getirdi�ini de, �aresiz �ift�iler a��k gri renkte akdar� yeti�tirmeyi denemi�lerdir. Ba�lang��ta akdar� ba����k durumdayd�, fakat birka� y�l i�inde ayr�kotu yeni �r�n� de k�r�p ge�irmekteydi. Ejeta, ��nsanlar Striga nedeniyle ger�ekten a�l�ktan peri�and�� demektedir.

Ejeta ve Purdue�dan di�er birka� bilim adam� Striga�n�n filiz vermesi i�in gereken kimyasallar� d���k seviyede �reten s�p�rgedar�s� �e�itlerini �zel olarak yeti�tirmek i�in y�llar harcam��lard�r. Ancak, International Maize and Wheat ad�na Kenya�da bir tar�msal ara�t�rmac� olan Fred Kanampiu�ya g�re parazit istilas�na u�ram�� ekeneklerde �slah edilmi� t�rleri bile �kar�� duramadan a��p ge�ecek�kadar nadas tohumu yo�unluklar� bulunmaktad�r. Kanampiu, � ��z�m a��k�a g�r�lmektedir. Herbisitler ay�r�kotunu �ld�rmektedir. Fakat, m�hendis s�fat� ile herbisitlere �dayan�kl� s�p�rgedar�s� yeti�tiremedi�imiz takdirde, herbisitler �r�n� de �ld�rmektedir.� Demektedir. Genellikle �spanyollardaki k�salt�lm�� CIMMYT ad� ile bilinen ve merkezi Meksika�da olan Wheat In�provemeout Center (Uluslararas� Dar� ve Bu�day �yile�tirme Merkezi).

�eviri:Cahit ZEREYCAN

(S�recek)


BU HABERLE �LG�L� D��ER GEL��MELER

Haber listemize �ye olup tar�m sekt�r�ndeki haberlere, geli�tirici herkese a��k tart��ma platfomlar�na kat�labilirsiniz.
.
Mail adresinizi sol a�a��ya yaz�n ve "Listeye Gir" butonuna t�klay�n.
Kar��n�za gelecek sayfadaki formu eksiksiz doldurun.

Powered by ListBot

ARA�TIRMA

>> Ara�t�rmac� G�z�yle / A.Nedim
>> NAZLICAN / Soyal� �r�nler

>>
Deli dana hastal���, hayvansal
>> �r�nler ve insan sa�l���

>> Biotek ��lg�nla��yor-II






ANA SAYFAYA D�N



 
Copyright�1996-2000 Cine-Tar�m A.�. Her hakk� sakl�d�r. Cine-Tar�m A.�.'nin yaz�l� izni olmaks�z�n hi�bir yaz�l� ve g�rsel malzeme k�smen ya da b�t�n�yle kullan�lamaz.