T�RK�YE'DE ARA�TIRMA SORUNLARI

���nc� Teknoloji Kongresi'nin "�a�da� Toplum ve Bilgi" panelinde Prof. Dr. Bozkurt G�ven�'in yapt��� konu�man�n bir �zetini sunuyoruz.
   1. Ara�t�rma "Ser�veni"nin �zge�mi�i

En ya�l� kutsal kitap "Ba�lang��ta s�z vard�" der. S�z (logos) bilgiydi. Bilgi, s�zle ve yaz�yla ifade edildi. Merakl� insan (Homo curiosis) diliyle d���nd�, sordu, yan�tlad�, tart��t�, denedi yan�ld�. Edindi�i bilgiyi biriktirdi yayd� ve geli�tirdi. �sl�m peygamberi "Oku. Bilim, �in'de bile olsa git bul, ��ren!" buyurdu. �sl�m Felsefesi'nde sorup ara�t�ranlar ��kt� ama, "Orta�a�" dinleri, devlet varl���na zarar verece�inden ku�ku duyulan, inanca ters d��en �abalar� k�s�tlad�. Sorgulayan ak�ldan sak�nan "edebi devlet", dinle i�birli�i yapt�. B�l�nm�� Bat� D�nyas�, sanatta R�nesans, dinde Reform ve d���ncede "Ayd�nlanma" ile kilisenin ba�nazl���n� a�arken (14-16. yy'lar); bilgi sava���lar�, �bn R��d'�n yorumlad��� Aristo'nun bi�imsel (t�mdengelen) mant��� yerine, yeni bir bilim y�ntemi geli�tirdiler. Parlak Orta�a��'n� geride b�rakan �sl�m D�nyas�, 15. ve 16. y�zy�llarda, ayn� ba�nazl��a yenik d��t�, ele�tirel felsefeyi k�s�tlad�. D���nce ku�kusuz tutuklanamazd� ama s�z�n inanc� y�kmas�na izin verilmedi. Kur'an yorumunun yorumundan �teye ge�emeyen Osmanl� Medresesi bilimden uzakla�t�. Savundu�u "Edebi Devlet"le birlikte ��kt�. Bat� d�nyas� 17. ve 18. y�zy�llarda giri�ti�i �zg�rl�k ve laiklik sava�lar�yla, Kilise'nin ve Engizisyon'un zincirlerini k�rarken; felsefe ve bilimden uzakla�an �sl�m d�nyas�, mistik bir kadercili�e s���nd�. H�ristiyan d�nyas�na g�re iki y�z y�l geciken matbaay� kuran Macar as�ll� �brahim M�teferrika , �eli�kiyi ��yle a��klad�:

Hikmete dayal� Bat�:
�eriata dayal� Do�u!

(Bu hikmet, sorgulanamayan "Hikmet-i H�da" de�il, akl�n �r�n� olan "fizik"ti!)
Katip �elebi, Piri Reis, Erzurumlu �brahim Hakk� vb. d���n�rler, Ko�i Bey gibi uyaranlar�n �abalar�, �a�d��� kalm��, ataerkil ve buyurgan devleti uyarmaya yetmedi. 1870'lerde uyand���nda �ok ge� kalm��t�. Cumhuriyet'e b�rakt��� miras�nda "ak�l ve d���nce belki vard�, ara�t�rma yok denecek kadar azd�?
2. Ugulama sorunlar�
T�rkiye Cumhuriyeti'nin temeli"k�lt�r" olacakt� ya; �a�d��� bir d�nya g�r��� de�il, akla, bilime, �retime, de�i�ip geli�meye ve kendini a�maya y�nelik, �a�da� bir k�lt�r olacakt�. Karamsarlar�n d�nyaya havlu att��� bir d�nemde, Atat�rk: "En g�venilir yol g�sterici bilimdir!" diyor ve ekliyordu, "Bilim �eviriyle olmaz, ara�t�rmayla olur."
Ne ki s�ylemekle bilim ve ara�t�rma yap�lam�yordu. Aristo ile �zaguci 'nin kategorilerinden �teye ge�emeyen Medrese, ara�t�rma y�ntemini hi� ��renemedi. Bilim yapanlar ��renirken, yapmayanlar sadece konu�tular. �nce, cehalet ve yoksullu�un yenilmesi gerekecekti. Medreseler yasa ile kapat�ld� ama �a�da� �niversite kurulmad�. Cumhuriyetin 10. y�l�nda gelece�e umut 20 y�l�nda ise her derde deva olaca�� umulan bir Demokrasi inanc� ("46 ruhu") vard�. Gen� Cumhuriyetin 75 y�l�nda �v�n�lecek ba�ar�lar vard� ama -ICI g�stergeler d���nda- bilimde bir at�l�m g�r�lm�yordu. Bilimin sahibi, s�zc�s� �ok, ger�ek ��rencisi azd�. Neden felsefe yapamad���n� soran Cumhuriyet, sorunun bilim yetmezli�inden kaynakland���n� g�remedi. Pahal� bilim ve teknoloji ithalini tercih etti. Bat�'dan yaln�zca bilim ve teknoloji almakla, k�lt�r�m�z de korunmu� olacakt�. Egemenli�in sahibi olan millet, h�k�metinden plan de�il pilav, us de�il a�, bilim de�il hizmet, ehliyet de�il diploma istiyordu. Laik T�rkiye Cumhuriyet'inin "demokratik restorasyonu" b�yle ba�lad�, bug�nlere eri�ti.
Patlayan n�fus ve katlanan say�larla e�itim tabana yay�ld�k�a nitelikleri d��t�. E�itim Reformu ertelendik�e sorunlar� b�y�d�. ��z�m� say�larda bulan T.C., her isteyene, her t�rl� okulu a�t�. Okullar sorun kayna�� oldu. Cumhuriyet Okulu'nu sorumlu g�ren "Tanzimat��" cumhuriyet�iler, bilim yerine imana, ge�mi�e ve gelece�e s���nd�. Ge�mi�in belirledi�i bug�nler, gelece�in sorunlar� kar��s�nda �aresiz kalakald�. Bilim ve teknolojinin yol a�t��� h�zl� de�i�im sorunlar�na Bat� kaynakl� re�eteler uyarland�.
Ara�t�rma, y�ntemle de�il d�z mant�kla yap�lan, sayg�nl���n� korumak i�in, verimsizli�ini gizleyip i�e yaramazl���n� �ven bir s�yleme d�n��t�. Bakalorya verecek d�zeyde g�r�nmeyen orta��retim kurumlar� �niversiteler kurmaya kalkt�lar. Kendi beyanlar�yla, "�� bu�uk bilim adam�" bulunan T�rkiye'de, elli �niversite a�an Y�K y�netimi, t�m e�itim ve bilim sorunlar�n� rekt�r atamas�na indirgedi. Atanm�� rekt�rler ara�t�rma yapt�racak, yapmayan� denetleyip atacakt�. Ancak, daha fazla maa�lar� art�rmak gerekiyordu.
�zel vak�f �niversitesi nas�l devletten finansman deste�i al�yorsa; devlet �niversitesi de ara�t�rma projesi �retip kaynak yaratabilirdi. Oysa, haz�r teknoloji alan sanayinin ara�t�rmaya ihtiyac� olmad��� gibi ciddi bir talebi de yoktu. Aksine, Devlet ve e�itim reformuna y�n verecek ciddi ara�t�rmalar yapt�r�p yay�mlad�lar.
3. �nlemler ve �neriler
Yeni bilgi �reten bilimin y�ntemi t�mevar�md�r. Kamuoyuna a��k tart��malara bak�l�rsa yarg�lar�m�z�n t�mden geldi�i g�r�l�r. bilimle t�me varaca��m�za t�mden gelmeyi ye�liyoruz. Sonu� almak yerine sebep buluyoruz. Varg�lar�m�z� ta��yacak genelleme yoksa icat ediyoruz. Ekonomi ��kt� ��nk� enkaz devralm��t�k. Medya d�k�l�yor e�itimi yetersiz, e�itim bu durumlara d��t� ��nk� ayd�n g�revini yapmad�, ��nk� gelir da��l�m� bozuk; ��nk� devlet �al��m�yor; ��nk� faiz �demekten ayakta duracak g�c� kalmam�� vb. �yisi mi, devlet elini ete�ini �ekmeli ekonomiden. T�m yetkileri al�nmal�; ancak, e�itimden, savunmadan, do�al afetlerden, enflasyondan, iflas edecek bankalardan, trafik canavarlar�ndan, �evre kirlenmesinden, sorumlu olmal�. Yoksa, kimi sorumlu bulur, k�nard�k olup-bitenlerden?
M�lk, tersine i�leyen adalet �emberinin neresindedir? �stenirse, d�z mant�k, k�s�r �emberi tersine de i�letebilir: Sanal bir iki �rnek: Erozyona kar�� ciddi �nlemler alm�� bulunan bir h�k�met kurulu�u, bu c�mleden olarak, ulusal me�e projesine 1000 fidan ba���lam��, yabanc� turistler t�reni merakla izlemi�tir. Akkuyu santral� yerine, �evre ve orman� korumaya kararl� h�k�met, bu c�mleden olarak, u�aklardan g�mr�k almamaya karar vermi�. B�yle senaryolar bilim mant���na uygundur. Nitekim, Newton elmas� d��erken yery�z�n� kendisine �ekmektedir. Sormam�z gerekir: Neden, nas�l, ne kadar, nerede, ne zaman, ne ama�la..? Neyse ki, b�t�n bu sorular�n e�itimle ��z�mlenece�i konusunda bir "consensus" sa�lam���z. Sormad�klar�m�z ise �unlard�r: Hangi ��retmen, ��retmen yeti�tiren hangi kurum, program yapan hangi talim terbiye kurulu, e�itim teknolojisini �reten hangi sanayimiz, yap� ve tesislerini destekleyen hangi b�t�e ve pazar ekonomisiyle? Belki de en �nemlisi, b�t�n bu ili�kileri kuran ve yap�y� ayakta tutacak hangi dille? Okul T�rk�esi, kolej �ngilizcesi, �mam-Hatip Arap�as� m�? Tevhid-i Tedrisat y�r�rl�kte olsa da, G�kalp 'in �� d�nya g�r���n� temsil eden �� okul ya��yor. Cumhuriyetin 75. y�l�nda, Onuncu Y�l Mar��'ndan iyisini besteleyemedik. Ak�ura 'n�n M�s�r'da yay�mlanan "�� Tarz-� Siyaseti" yak�nda y�z ya��na basacak. Cumhuriyetin 100. Y�l�na haz�rl�k olarak Ak�ura'y� okumal�y�z. Candida da olabilir. Ara�t�rma yap�lmad��� g�r���ne kat�lm�yorum. Baz� gecikmeler, olas� sak�ncalar� �nleyebilir. Ele�tirmelerimiz yap�c� olmal�: Trafik canavar� kurban� her vatanda��n, ki�i ba��na geliri birka� dolar art�rd���, her art���n kredi notumuzu bir harf veya "eksiden art�ya" i�aret kadar y�kseltece�i inkar edilmemeli. Kredi notumuz y�kselecek de n'olacak? Demeyin. Hazine daha fazla k���tla daha �ok kredi bulabilecektir -bor�lar�n� �demek i�in. Durum umutlu da biz onu pek ciddiye alm�yoruz- galiba.
��yle dermi� Yunus:

�lim ilim bilmektir
�lim kendin bilmektir.
Sen kendini bilmezsen,
Bu nas�l okumakt�r.



BU HABERLE �LG�L� D��ER GEL��MELER

Haber listemize �ye olup tar�m sekt�r�ndeki haberlere, geli�tirici herkese a��k tart��ma platfomlar�na kat�labilirsiniz.
.
Mail adresinizi sol a�a��ya yaz�n ve "Listeye Gir" butonuna t�klay�n.
Kar��n�za gelecek sayfadaki formu eksiksiz doldurun.

Powered by ListBot

G�NDEM

>>T�rkiye'de Ara�t�rma Sorunlar�
>>T�rk ve �srail Tar�m Firmalar� Bulu�tu
>>�ukuroval� Tar�mc�lar Kenetlendi
>>
16 Ekim D�nya G�da G�n� Kutland�




ANA SAYFAYA D�N



 

 

 

 
 
Copyright�1996-2000 Cine-Tar�m A.�. Her hakk� sakl�d�r. Cine-Tar�m A.�.'nin yaz�l� izni olmaks�z�n hi�bir yaz�l� ve g�rsel malzeme k�smen ya da b�t�n�yle kullan�lamaz.