|
T�RK�YE'DE ARA�TIRMA
SORUNLARI
���nc� Teknoloji Kongresi'nin "�a�da� Toplum
ve Bilgi" panelinde Prof. Dr. Bozkurt G�ven�'in
yapt��� konu�man�n bir �zetini sunuyoruz.
1. Ara�t�rma "Ser�veni"nin
�zge�mi�i
En ya�l� kutsal kitap "Ba�lang��ta
s�z vard�" der. S�z (logos) bilgiydi. Bilgi,
s�zle ve yaz�yla ifade edildi. Merakl� insan (Homo
curiosis) diliyle d���nd�, sordu, yan�tlad�, tart��t�,
denedi yan�ld�. Edindi�i bilgiyi biriktirdi yayd�
ve geli�tirdi. �sl�m peygamberi "Oku. Bilim,
�in'de bile olsa git bul, ��ren!" buyurdu.
�sl�m Felsefesi'nde sorup ara�t�ranlar ��kt� ama,
"Orta�a�" dinleri, devlet varl���na
zarar verece�inden ku�ku duyulan, inanca ters
d��en �abalar� k�s�tlad�. Sorgulayan ak�ldan sak�nan
"edebi devlet", dinle i�birli�i yapt�.
B�l�nm�� Bat� D�nyas�, sanatta R�nesans, dinde
Reform ve d���ncede "Ayd�nlanma" ile
kilisenin ba�nazl���n� a�arken (14-16. yy'lar);
bilgi sava���lar�, �bn R��d'�n yorumlad��� Aristo'nun
bi�imsel (t�mdengelen) mant��� yerine, yeni bir
bilim y�ntemi geli�tirdiler. Parlak Orta�a��'n�
geride b�rakan �sl�m D�nyas�, 15. ve 16. y�zy�llarda,
ayn� ba�nazl��a yenik d��t�, ele�tirel felsefeyi
k�s�tlad�. D���nce ku�kusuz tutuklanamazd� ama
s�z�n inanc� y�kmas�na izin verilmedi. Kur'an
yorumunun yorumundan �teye ge�emeyen Osmanl� Medresesi
bilimden uzakla�t�. Savundu�u "Edebi Devlet"le
birlikte ��kt�. Bat� d�nyas� 17. ve 18. y�zy�llarda
giri�ti�i �zg�rl�k ve laiklik sava�lar�yla, Kilise'nin
ve Engizisyon'un zincirlerini k�rarken; felsefe
ve bilimden uzakla�an �sl�m d�nyas�, mistik bir
kadercili�e s���nd�. H�ristiyan d�nyas�na g�re
iki y�z y�l geciken matbaay� kuran Macar as�ll�
�brahim M�teferrika , �eli�kiyi ��yle a��klad�:
Hikmete dayal� Bat�:
�eriata dayal� Do�u!
(Bu hikmet, sorgulanamayan "Hikmet-i H�da"
de�il, akl�n �r�n� olan "fizik"ti!)
Katip �elebi, Piri Reis, Erzurumlu �brahim Hakk�
vb. d���n�rler, Ko�i Bey gibi uyaranlar�n �abalar�,
�a�d��� kalm��, ataerkil ve buyurgan devleti uyarmaya
yetmedi. 1870'lerde uyand���nda �ok ge� kalm��t�.
Cumhuriyet'e b�rakt��� miras�nda "ak�l ve d���nce
belki vard�, ara�t�rma yok denecek kadar azd�?
2. Ugulama sorunlar�
T�rkiye Cumhuriyeti'nin temeli"k�lt�r"
olacakt� ya; �a�d��� bir d�nya g�r��� de�il, akla,
bilime, �retime, de�i�ip geli�meye ve kendini a�maya
y�nelik, �a�da� bir k�lt�r olacakt�. Karamsarlar�n
d�nyaya havlu att��� bir d�nemde, Atat�rk: "En
g�venilir yol g�sterici bilimdir!" diyor ve
ekliyordu, "Bilim �eviriyle olmaz, ara�t�rmayla
olur."
Ne ki s�ylemekle bilim ve ara�t�rma yap�lam�yordu.
Aristo ile �zaguci 'nin kategorilerinden �teye ge�emeyen
Medrese, ara�t�rma y�ntemini hi� ��renemedi. Bilim
yapanlar ��renirken, yapmayanlar sadece konu�tular.
�nce, cehalet ve yoksullu�un yenilmesi gerekecekti.
Medreseler yasa ile kapat�ld� ama �a�da� �niversite
kurulmad�. Cumhuriyetin 10. y�l�nda gelece�e umut
20 y�l�nda ise her derde deva olaca�� umulan bir
Demokrasi inanc� ("46 ruhu") vard�. Gen�
Cumhuriyetin 75 y�l�nda �v�n�lecek ba�ar�lar vard�
ama -ICI g�stergeler d���nda- bilimde bir at�l�m
g�r�lm�yordu. Bilimin sahibi, s�zc�s� �ok, ger�ek
��rencisi azd�. Neden felsefe yapamad���n� soran
Cumhuriyet, sorunun bilim yetmezli�inden kaynakland���n�
g�remedi. Pahal� bilim ve teknoloji ithalini tercih
etti. Bat�'dan yaln�zca bilim ve teknoloji almakla,
k�lt�r�m�z de korunmu� olacakt�. Egemenli�in sahibi
olan millet, h�k�metinden plan de�il pilav, us de�il
a�, bilim de�il hizmet, ehliyet de�il diploma istiyordu.
Laik T�rkiye Cumhuriyet'inin "demokratik restorasyonu"
b�yle ba�lad�, bug�nlere eri�ti.
Patlayan n�fus ve katlanan say�larla e�itim tabana
yay�ld�k�a nitelikleri d��t�. E�itim Reformu ertelendik�e
sorunlar� b�y�d�. ��z�m� say�larda bulan T.C., her
isteyene, her t�rl� okulu a�t�. Okullar sorun kayna��
oldu. Cumhuriyet Okulu'nu sorumlu g�ren "Tanzimat��"
cumhuriyet�iler, bilim yerine imana, ge�mi�e ve
gelece�e s���nd�. Ge�mi�in belirledi�i bug�nler,
gelece�in sorunlar� kar��s�nda �aresiz kalakald�.
Bilim ve teknolojinin yol a�t��� h�zl� de�i�im sorunlar�na
Bat� kaynakl� re�eteler uyarland�.
Ara�t�rma, y�ntemle de�il d�z mant�kla yap�lan,
sayg�nl���n� korumak i�in, verimsizli�ini gizleyip
i�e yaramazl���n� �ven bir s�yleme d�n��t�. Bakalorya
verecek d�zeyde g�r�nmeyen orta��retim kurumlar�
�niversiteler kurmaya kalkt�lar. Kendi beyanlar�yla,
"�� bu�uk bilim adam�" bulunan T�rkiye'de,
elli �niversite a�an Y�K y�netimi, t�m e�itim ve
bilim sorunlar�n� rekt�r atamas�na indirgedi. Atanm��
rekt�rler ara�t�rma yapt�racak, yapmayan� denetleyip
atacakt�. Ancak, daha fazla maa�lar� art�rmak gerekiyordu.
�zel vak�f �niversitesi nas�l devletten finansman
deste�i al�yorsa; devlet �niversitesi de ara�t�rma
projesi �retip kaynak yaratabilirdi. Oysa, haz�r
teknoloji alan sanayinin ara�t�rmaya ihtiyac� olmad���
gibi ciddi bir talebi de yoktu. Aksine, Devlet ve
e�itim reformuna y�n verecek ciddi ara�t�rmalar
yapt�r�p yay�mlad�lar.
3. �nlemler ve �neriler
Yeni bilgi �reten bilimin y�ntemi t�mevar�md�r.
Kamuoyuna a��k tart��malara bak�l�rsa yarg�lar�m�z�n
t�mden geldi�i g�r�l�r. bilimle t�me varaca��m�za
t�mden gelmeyi ye�liyoruz. Sonu� almak yerine sebep
buluyoruz. Varg�lar�m�z� ta��yacak genelleme yoksa
icat ediyoruz. Ekonomi ��kt� ��nk� enkaz devralm��t�k.
Medya d�k�l�yor e�itimi yetersiz, e�itim bu durumlara
d��t� ��nk� ayd�n g�revini yapmad�, ��nk� gelir
da��l�m� bozuk; ��nk� devlet �al��m�yor; ��nk� faiz
�demekten ayakta duracak g�c� kalmam�� vb. �yisi
mi, devlet elini ete�ini �ekmeli ekonomiden. T�m
yetkileri al�nmal�; ancak, e�itimden, savunmadan,
do�al afetlerden, enflasyondan, iflas edecek bankalardan,
trafik canavarlar�ndan, �evre kirlenmesinden, sorumlu
olmal�. Yoksa, kimi sorumlu bulur, k�nard�k olup-bitenlerden?
M�lk, tersine i�leyen adalet �emberinin neresindedir?
�stenirse, d�z mant�k, k�s�r �emberi tersine de
i�letebilir: Sanal bir iki �rnek: Erozyona kar��
ciddi �nlemler alm�� bulunan bir h�k�met kurulu�u,
bu c�mleden olarak, ulusal me�e projesine 1000 fidan
ba���lam��, yabanc� turistler t�reni merakla izlemi�tir.
Akkuyu santral� yerine, �evre ve orman� korumaya
kararl� h�k�met, bu c�mleden olarak, u�aklardan
g�mr�k almamaya karar vermi�. B�yle senaryolar bilim
mant���na uygundur. Nitekim, Newton elmas� d��erken
yery�z�n� kendisine �ekmektedir. Sormam�z gerekir:
Neden, nas�l, ne kadar, nerede, ne zaman, ne ama�la..?
Neyse ki, b�t�n bu sorular�n e�itimle ��z�mlenece�i
konusunda bir "consensus" sa�lam���z.
Sormad�klar�m�z ise �unlard�r: Hangi ��retmen, ��retmen
yeti�tiren hangi kurum, program yapan hangi talim
terbiye kurulu, e�itim teknolojisini �reten hangi
sanayimiz, yap� ve tesislerini destekleyen hangi
b�t�e ve pazar ekonomisiyle? Belki de en �nemlisi,
b�t�n bu ili�kileri kuran ve yap�y� ayakta tutacak
hangi dille? Okul T�rk�esi, kolej �ngilizcesi, �mam-Hatip
Arap�as� m�? Tevhid-i Tedrisat y�r�rl�kte olsa da,
G�kalp 'in �� d�nya g�r���n� temsil eden �� okul
ya��yor. Cumhuriyetin 75. y�l�nda, Onuncu Y�l Mar��'ndan
iyisini besteleyemedik. Ak�ura 'n�n M�s�r'da yay�mlanan
"�� Tarz-� Siyaseti" yak�nda y�z ya��na
basacak. Cumhuriyetin 100. Y�l�na haz�rl�k olarak
Ak�ura'y� okumal�y�z. Candida da olabilir. Ara�t�rma
yap�lmad��� g�r���ne kat�lm�yorum. Baz� gecikmeler,
olas� sak�ncalar� �nleyebilir. Ele�tirmelerimiz
yap�c� olmal�: Trafik canavar� kurban� her vatanda��n,
ki�i ba��na geliri birka� dolar art�rd���, her art���n
kredi notumuzu bir harf veya "eksiden art�ya"
i�aret kadar y�kseltece�i inkar edilmemeli. Kredi
notumuz y�kselecek de n'olacak? Demeyin. Hazine
daha fazla k���tla daha �ok kredi bulabilecektir
-bor�lar�n� �demek i�in. Durum umutlu da biz onu
pek ciddiye alm�yoruz- galiba.
��yle dermi� Yunus:
�lim ilim bilmektir
�lim kendin bilmektir.
Sen kendini bilmezsen,
Bu nas�l okumakt�r.
BU HABERLE �LG�L� D��ER
GEL��MELER
Haber
listemize �ye olup tar�m sekt�r�ndeki
haberlere, geli�tirici herkese a��k tart��ma
platfomlar�na kat�labilirsiniz.
.
|
Mail
adresinizi sol a�a��ya yaz�n ve
"Listeye Gir" butonuna t�klay�n. |
|
Kar��n�za
gelecek sayfadaki formu eksiksiz doldurun. |
|
G�NDEM
>>T�rkiye'de
Ara�t�rma Sorunlar�
>>T�rk
ve �srail Tar�m Firmalar� Bulu�tu
>>�ukuroval�
Tar�mc�lar Kenetlendi
>>16
Ekim D�nya G�da G�n� Kutland�

ANA
SAYFAYA D�N

|