�ZDEK VE Y�NTEMLER

B�y�me d�zenleyici maddelerin kapsam�na,bitkide do�al olarak olu�an hormonlar ve bitkiye d��ar�dan verilen yapay bitki b�y�me maddeleri girmektedir. Bitkisel hormonlarla ilgili bir �ok kitapta bitki hormonu �u �ekilde tan�mlanm��t�r. Do�al olarak bitkilerde olu�turulan b�y�me ve buna ba�l� olarak di�er fizyolojik etkinlikleri kontrol eden,olu�tu�u yerden bitkilerin di�er k�s�mlar�na ta��nabilen ve oralarda da etkin olabilen,�ok az dozlarda dahi etkisini g�sterebilen maddelere �Hormon� denir. Bitkide b�y�me d�zenleyici maddelerden oksinler s�n�f�na giren 2,4-D (2,4 diklorofenoksi asetik asit ) ve 2,4,5-T (2,4,5-triklorofenoksiasetik asit) en iyi bilinen yapay oksinlerdendir.B�y�meyi te�vik eden bu maddeler deri�imleri y�kseltildi�i anda se�ici herbisit (yabanc� ot �ld�r�c�) etkisi g�stermektedir. Yayg�n olarak kullan�lan 2,4-D bir herbisit olup yine bu ama�la kullan�lmak �zereTar�m ve K�y ��leri Bakanl���nca imaline 07.08.1964; ithaline ise 17.05.1971 tarihinden itibaren izin verilmi�tir (6).Oksinin bitkilerde b�y�meyi te�vik edici etkisi, temelde h�cre b�y�mesiyle sa�lanmaktad�r.Bu durum oksinin h�cre �eperini gev�etici etkisi ile ger�ekle�mektedir (7).Oksinlerin bitkilerde de�i�ik fizyolojik etkinlikleri vard�r. Oksinlerle muamele edilmibani h�yarlarda di�i �i�eklerin say�lar�n�n artt��� buna kar��n erkek �i�eklerin say�lar�n�n azald��� g�zlenmi�tir (8).Lahana ve karnabaharda depolama s�ras�nda s�k s�k meydana gelen yaprak d�k�m�, hasat �ncesinde 100 mg kg-1 konsantrasyonunda 2,4-D muamelesi ile kontrol edilebilmektedir (11). 2,4-D nin 25 mg kg-1 uygulanmas� ile limon meyvelerinin olgunla�madan d�k�lmesi �nlenir ve b�ylece meyve toplama zaman� yaza kadar uzat�lm�� olur(9). Bu �al��mada 2,4-D ve 2,4,5-T nin gaz kromatografisiyle tespiti i�in bir metot �al��mas� yap�larak baz� meyve ve sebzeler �zerinde metodun �al��abilirli�i tespit edilmi�tir.
�ZDEK VE Y�NTEMLER

Özdek : Bornova semt pazar�ndan elde edilen domates, patl�can, �ilek ayn� g�n i�inde ekstraksiyon i�lemine tabi tutulmu�tur.

Y�ntem Kromatografi Ayg�t� :
The Standing Comitteof Analyst adl� makaleden al�narak modifikasyon yap�lm��t�r.
Kimyasal maddeler:maddeler Dietil eter, %5�lik KOH ��zeltisi,Hekzan,Sodyum S�lfat, H2SO4 ��zeltisi (5M)Diklorometan, B�tanol,Aseton, Standart ��zelti(50 mg/100ml olacak �ekilde 2,4-D ve 2,4,5-T standartlary aseton i�erisinde ��z�l�r),Standart �al��ma ��zeltisi ( Standart ��zeltiden 1 ml al�narak, kuru azot altynda u�urulur ve kal�nt� hekzan ile 100 ml ye seyreltilir).
Malzemeler :
Ay�rma hunisi( 1 L , 100 ml,50 ml lik), Santrifuj cam t�pleri , Vakumlu D�ner Buharla�t�r�c�, Erlen.
Cihaz ve �al��ma �artlary:
Kromatografi ayg�t�;(Gaz Kromato�rafi HP 5890 series  II GLC ) ,Dedekt�r (Elektron tutucu dedekt�r [ ECD] ) , Kolon (HP Ultra 2 ; Kapiler ; 25 m uzunluk ; 0.320 mm i� �ap ; 0.52 mm film kal�nl���) , Enjeksiyon hacmi 1 m l .Enjeksiyon s�cakl��� : 220 oC ,Dedekt�r s�cakl��� :250 oC ,F�r�n s�cakl��� :200oC , H2 ta��y�c� gaz ak�� h�z�: 1 ml dak-1. Bas�n� :4.3 psi ,Split oran� :1 10-1
Ekstraksiyon Y�ntemi :
Par�alanarak homejen hale getirilmi� �rnekten 200 gr tart�larak , su ile 1 litreye tamamlan�r, �zerine 5 ml s�lfirik asit ��zeltisi ilave edilir (1 < pH < 2 ), pH istenilen �l��lerde olmazsa biraz daha s�lfirik asit ��zeltisi ilave edilerek pH ayarlanyr. ��zelti 1litrelik ay�rma hunisine al�narak 150 ml dietil eter eklenir 2 dakika kuvvetlice �alkalan�r fazlar ayr�ld�ktan sonra, dietileter faz� al�n�r. Sulu k�s�m tekrar 50 ml dietileter ile partisyona tabi tutulur. Dietileter fazlar� birle�tirilerek, vakumlu d�ner buharla�t�r�c�da 5 ml kal�ncaya kadar buharla�t�r�l�r
Hidrolizasyon :
5 ml lik ��zelti ,kuru azot gaz�yla 1 ml oluncaya kadar buharla�t�r�l�r . �zerine 5 ml KOH ��zeltisi konularak buhar banyosunda 1 saat bekletilir.��zelti oda s�cakl���na so�utulur. Daha sonra muhteviyat 50 ml lik ay�rma hunisine al�narak , ��zelti t�p� 2 kez 5 ml lik saf su ile y�kanarak ay�rma hunisine ilave edilir . 20 ml hekzan ile 2 kez ekstrakte edilir. Fazlar ayr�larak sulu k�s�m at�l�r. Hekzan faz�na 2 ml s�lfirik asit ilave edilerek kar��t�r�l�r . �zerine 20 ml diklorometan konularak fazlar ayr�ld�ktan sonra diklorometan i�eren k�s�m buhar banyosunda 5 ml kal�ncaya kadar bekletilir. Geriye kalan 5 ml ��zelti kuru azot gaz�yla buharla�t�r�larak kurutulur.
Türevlendirme :
Kurutulan kal�nt� 0.5 ml b�tanol ile ��z�l�r. ��z�lme tam olmazsa , bir miktar �s�t�l�r. �zerine 2-3 damla konsantre s�lfirik asit ilave edilir.Cam t�p�n a�z� s�k�ca kapat�larak 100 0C su banyosunda 45 dakika bekletilir ve oda s�cakl���na so�utulur, daha sonra 10 ml saf su ve 1ml hekzan ilave edilerek 30 saniye kuvvetlice �alkalan�r . Hekzan faz� ayr�l�r.Hekzan faz�ndan 1 ml cihaza enjekte edilir.
�al��ma ��zeltisinin Haz�rlanmas�:
Standart �al��ma ��zeltisinden 1 ml al�narak ,kuru azot gaz� ile kurutulur. Daha sonra t�revlendirme basama�� uygulanarak cihaza verilir.
Geri Kazan�m ��in Standart �lavesi :
Par�alanarak homejen hale getirilmi� �rne�in 200 gr m�na 5 ml standart �al��ma ��zeltisi ilave edilerek b�t�n i�lemler aynen buna da uygulanm��t�r.
BULGULAR VE TARTI�MA
2,4-D ve 2,4,5- T standart ��zeltilerinin al�konma zamanlar�n�n (Retention time ) birbirine e�it oldu�u saptanm��t�r.Bulunan sonu�lar toplam 2,4-D ve 2,4,5-T olarak verilmi�tir.2,4,5-T nin kullan�m�na T�rkiye�de izin verilmezken ,Almanya�da b�t�n bitki t�rlerinde 0.05 mg kg-1 e kadar izin verilmektedir(2,4). 2,4-D nin kullan�m�na Kanada da ku�konmaz i�in 5 mg kg-1 , turun�giller i�in 2 mg kg-1 e kadar , Almanyada turun�giller i�in 2 mg kg-1 limon ve di�er bitkiler i�in de 0.1 mg kg-1e kadar izin verilmi�tir. T�rkiye�de ise s�t ve s�t �r�nlerinde ,�z�m, �ekerpancar�nda 0.02 mg kg-1; hububatta 0.2 mg kg-1; �eltik ve m�s�rda 0.05 mg kg-1 e kadar izin verilmi�tir (1,3,5). �rt� alt�nda yeti�tirilen sebzeler aras�nda �nemli bir yeri olan domates ve patl�can da verimi artt�rmak i�in , kullan�lmas�na izin verilmedi�i halde kullan�lmaya devam edilen 2,4-D�nin domates , patl�can ve �ilekte kal�nt� miktar�n�n belirlenmesine �al���lm��t�r. Bulunan sonu�lar Tablo 1 de verilmi�tir. Patl�cana ait kromatogram �ekil 1 de g�sterilmi�tir .

Tablo1.Bazy Meyve ve Sebzelerde Rastlanan Toplam
(2,4-Dve 2,4,5-T) Kal�nt�lar�

�RNEKLER	Toplam(2,4-Dve 2,4,5-T) Kalýntý miktarý mgkg-1
Domates	2
Patlýcan	5
�ilek	7,2

Domates �zerinde yap�lan 3 farkl� geri kazan�m �al��malar� sonucu Tablo 2 de verilmi�tir.
Tablo 2. 2,4-D Y�in Geri Kazan�m Y�zdeleri :

DENEME	Geri Kazan�m %
1	96
2	100
3	90
Ortalama	95,33

Yap�lan geri kazan�m sonucunda % 95.33 geri kazan�m elde edilmi�tir Bitki geli�imini d�zenleyici maddelerin insan sa�l���na zararl� maddeler oldu�u FAO-WHO uzmanlar komitesi taraf�ndan bildirilmesine ra�men �lkemizde kullan�m oranlar�na dikkat edilmedi�i g�zlenmi�tir . meyve ve sebzeler �zerine yap�lan �al��malar sonucu bulunan kal�nt� limitleri :Almanya, Kanada ve T�rkiye i�in m�saade edilen miktarlaryn �zerinde ��km��t�r.Yabanc� ot �ld�r�c� (herbisit ) olarak tar�mda kullan�lan 2,4-D nin sera ko�ullar�nda kullan�ld��� tesbit edilmi�tir. �nsan sa�l���na zarar� sebebiyle bitki geli�imini d�zenleyici maddelerin kullan�m�nda bir tak�m �nlemler al�nmakta ,ila� etiketlerinin �zerinde kullan�m �ekli belirtilmektedir. Bu maddelerin hasata yak�n zamanlarda kullan�m�ndan ka��n�lmal�d�r. Bitki geli�imini d�zenleyici maddelerin kullan�m�nda oldu�u kadar sat�� ve pazarlanmas�nda da aksakl�klar vard�r. Bu tip maddelerin bilin�sizce doz ayarlamas� sonucu kullan�m�nda , hem istenildi�i gibi sonu� al�namamakta hem de insan sa�l��� riske sokulmaktad�r.
KAYNAKLAR :
Anonymous, 1990. � Zirai M�cadele �la�lary ve Bitki Geli�imini D�zenleyici Maddelerin Kal�nt� Limitlerinin Kontrol�ne Dair Tebli�i � Resmi Gazete Say�:20624 s.33 .

Anonymous, 1993a. Bundesgesctzblatt Teil Nr. 49.Food and Drug Regulation in Germany.

Anonymous, 1993b. �Maximum Residue Limit for Agricultural Chemical� Food and Drug Regulation in Canada.

Anonymous, 1994. �Ruhsatly Zirai M�cadele �la�lar�� T.C. Tarym ve K�y ��leri Bakanl��� ,Koruma ve Kontrol Genel M�d�rl��� Yay�nlar�. Ankara.

Anonymous, 1997. T�rk G�da Kodeksi.Tar�m ve K�y ��leri Bakanl��� .

BU HABERLE �LGiL� D��ER GEL��MELER

Haber listemize �ye olup tar�m sekt�r�ndeki haberlere, geli�tirici herkese a��k tart��ma platfomlar�na kat�labilirsiniz.
.

	Mail adresinizi sol a�a��ya yaz�n ve "Listeye Gir" butonuna t�klay�n.
	Kar��n�za gelecek sayfadaki formu eksiksiz doldurun.

SEKT�REL

>> Dr. Muhammed D�NMEZ / �zdek ve Y�ntemler
>> A. Nedim NAZLICAN / Soyan�n Buruk Hikayesi 
>> Mehmet EREL (TAVA� A� Genel M�d�r�) / M�s�r Operasyonu

ANA SAYFAYA D�N