YORUM

G�BREDE K�M KAZANIYOR K�M KAYBED�YOR?

Tar�mda son g�nlerin tart��ma konusu, g�bre fiyatlar�. �ift�i di�er girdilerde oldu�u gibi g�bre fiyatlar�n�n a��r� art���ndan �ikayet�i. Girdi fiyatlar� y�zde 100'�n �zerinde artarken �ift�inin �r�nlerindeki fiyat art���n�n y�zde 25'lerde kalmas�, bir yandan �ift�inin enflasyona yenik d��mesine neden olurken di�er tarafta �retim yapmay� zorla�t�r�yor. G�bre �reticileri ile Tar�m ve K�yi�leri Bakan� H�sn� Yusuf G�kalp aras�ndaki tart��man�n odak noktas�n� g�bre fiyatlar�ndaki art�� oran� ve �ift�iye yap�lan destekleme olu�turdu. Tar�m Bakan� G�kalp'in "herkesin g�bre ithal edebilece�i" bir sistemi getireceklerini a��klamas� �zellikle Turgut �zal d�neminde uygulanan "i�erdeki �reticiyi ithalatla terbiye etme" politikas�n� an�msatt�. Hat�rlanaca�� gibi �zal'�n bu yakla��m� ile bir �ok tar�m �r�n� ithal edilmi�ti. 1980'li y�llara kadar 3 milyon dolar olan tar�m �r�nleri ithalat�m�z�n bug�n 3 milyar dolar seviyelerine ula�mas� bu d���ncenin �r�n�. Toplam 5-5.5 milyon ton g�bre ihtiyac�m�z�n yakla��k 2 milyon tonunu ithal ediyoruz. Geri kalan 3.5 milyon tonluk i� �retimin de ana hammaddesi olan amonyak yurtd���ndan geliyor. Tamamen d��a ba��ml� olunca fiyatlar� kontrol etmek m�mk�n olmuyor.G�bre sekt�r�nde bir ka� uzmanla g�r��t�k. G�bre fiyatlar�ndaki y�zde 180'leri bulan art��lar�n nereden kaynakland���n� birlikte g�relim.Ekim 1999'da 1 dolar 479 bin lira iken, �renin (g�bre �e�idi) liman teslim maliyeti navlun dahil 72.5 dolard�. Bu y�l ekim ay�nda ayn� g�brenin fiyat� 130 dolar. Dolar kuru ise bug�n 684 bin lira.Ekim 1999'da 72.5 dolar olan liman teslim maliyetinin �zerine y�zde 8.3 g�mr�k vergisi biniyor. Bunun de�eri 6 dolar. Geminin bo�alt�lmas� ve torbalanmas� i�in 10 dolar daha ekleniyor, di�er masraflar� da 1 dolar kabul etti�inizde daha limanda iken g�brenin ton fiyat� 89.5 dolara ��k�yor. Bu g�breyi limandan al�p bayilere ula�t�rman�n maliyeti ton ba��na 15 dolar. Y�zde 17 KDV var, yani yakla��k 17.5 dolar daha ekleyince 1999 Ekim ay�nda g�brenin ton maliyeti 122 dolar.Ayn� hesaplamay� Ekim 2000 i�in yaparsak: �renin liman teslim fiyat� 130 dolar. Y�zde 8.3 g�mr�k vergisi 10.79 dolar, tahliye, torbalaman�n dolar baz�nda sabit hesapland���nda 10 dolar ekleniyor, di�er masraflar yine 1 dolar kabul edildi�inde toplam maliyet 151 dolar 79 sent. Ge�en sene ekim ay�nda mazotun fiyat� 135 bin lirayd� bu sene 480 bin lira. Dolay�s�yla nakliye maliyeti artt� ve navlun 17 dolar. Y�zde 17 KDV eklersek 2000 y�l� Ekim ay�nda �renin ton maliyeti 197.5 dolar. Ge�en y�la g�re dolar baz�nda y�zde 62 art�� var.T�rk Liras�'na �evirdi�imizde ge�en y�l ekim ay�nda kilosu 58 bin lira olan �renin bu y�l ekim ay�ndaki fiyat� 135 bin lira. Art�� oran� y�zde 132.Bu art���n temel kayna�� yurtd���ndaki fiyatlardan geliyor. �renin tamam� ithal ediliyor.�rede devlet desteklemesi son �� y�ldan beri sabit ve 17 bin lira. Ge�en sene dolar baz�nda 35-36 sent iken bu y�l dolar baz�nda 25 sente d��t�. Bunun anlam� 58 bin liraya mal edilen �reyi �ift�iye 41 bin liradan satan g�bre �reticisi devletten 17 bin liras�n� al�yor. Yani �ift�i �reyi ge�en sene 41 bin liradan al�rken bu sene 118 bin liradan al�yor. �ift�i ge�en y�la g�re y�zde 187 daha pahal�ya �re kullan�yor. Devletin desteklemeyi sabit tutmas�, yurtd���nda fiyatlar�n artmas�, dolardaki art�� g�brede fiyat art���n� y�zde 187'ye ��karm��. H�k�metin enflasyon hedefi oran�nda tar�m �r�nleri fiyat�n� art�rmas�n�n �reticideki tahribat�n� sadece bu �rnekle g�rmek m�mk�n. D��a ba��ml�l���n ac�s�n� �ekiyoruz.Ana hammaddesini ithal etsek de i�erde �retti�imiz g�brenin fiyat� bu kadar artmad�. T�GSA�'�n �retti�i kalsiyum am�nyum nitrat�n ge�en seneki ekim ay� fiyat� 55 bin lirayd� bu sene 80 bin lira. Ge�en sene amonyak fiyat� 110 dolard� bug�n 190 dolar. Bu ge�en s�re i�inde T�GSA� amonyak� al�p kalsiyum am�nyum nitrat �retiyor ve depoya koyuyor. Dolay�s�yla pa�al maliyet yap�labiliyor. Devletin nitrattaki desteklemesi de 3 y�ldan beri 13 bin 500 lira.Tar�m Bakan� G�kalp'in ilgin� bir a��klamas� daha var: "160 trilyonluk destekleme �ift�iye gitmedi."�reticiye yap�lan bir para �demesi zaten yok. G�bre �reticisi 58 bin liraya mal etti�i �reyi �ift�iye 41 bin liraya sat�yor 17 bin liras�n�da gidip Ziraat Bankas�'ndan yani devletten al�yor. Bug�ne kadar devletten alaca�� kalan g�bre fabrikas� da yok. Dolay�s�yla "destekleme �reticiye gitmiyor" diyen Say�n Bakan'�n buna a��kl�k kazand�rmas� gerekiyor. Yaz�n�n ba�l���na d�nersek, g�breyi kullanan �ift�i kaybediyor. G�breyi T�rkiye'ye ihra� eden yurtd���ndaki sat�c� tatl� k�rlar sa�l�yor. Tart��mas�n� da g�bre �reticileri ile Tar�m Bakan� yap�yor. H�k�met ise sadece seyrediyor. D��a ba��ml�l���n faturas� bu. Bu fatura ortada dururken T�GSA� ve �GSA�'� �zelle�tirmenin kime yarar sa�layaca��n� uzun uzun d���nmek gerekmez mi?

BU HABERLE �LG�L� D��ER GEL��MELER

Haber listemize �ye olup tar�m sekt�r�ndeki haberlere, geli�tirici herkese a��k tart��ma platfomlar�na kat�labilirsiniz.
.

	Mail adresinizi sol a�a��ya yaz�n ve "Listeye Gir" butonuna t�klay�n.
	Kar��n�za gelecek sayfadaki formu eksiksiz doldurun.

YORUM

>> A. Ekber Y�ld�r�m (D�nya Gazetesi) / G�brede Kim Kazan�yor Kim Kaybediyor?
>>Namik Kalaycý /Editörün Köþesi
>>Kemal Erdoðan / Agro Biliþim Agro Türk

ANA SAYFAYA D�N